Nội dung chính
Cục Tần số Vô tuyến điện đã dùng dữ liệu để khám phá ra hàng nghìn tàu không có giấy phép tần số – một bước chuyển đổi số thực tiễn.
Trong buổi họp triển khai chương trình công tác năm 2026 của khối Bưu chính – Viễn thông, ông Lê Văn Tuấn, Cục trưởng Cục Tần số Vô tuyến điện (Bộ Khoa học và Công nghệ) đã chia sẻ cách tiếp cận mới: thay vì dựa vào hệ thống kiểm soát kỹ thuật truyền thống, họ khai thác dữ liệu liên kết với Cục Đăng kiểm để phát hiện vi phạm.
Vấn đề “không thể với tới mọi chỗ”
Trước đây, khoảng 95% vi phạm tần số được phát hiện qua các trạm kiểm soát kỹ thuật, phần còn lại chỉ qua thanh tra định kỳ. Phương pháp này không thể bao quát hết các vùng biển xa xôi, khu vực sâu, hay các đô thị có hạ tầng phức tạp. Như ông Tuấn nói, “Hệ thống kiểm soát thực sự không với hết được. Nếu đi kiểm tra trực tiếp thì không có nhân lực”.
Giải pháp dựa trên dữ liệu
Ý tưởng “giám sát bằng dữ liệu” được đưa ra lần đầu tại hội nghị 2018 của Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng. Cục Tần số kết nối dữ liệu của mình với Cục Đăng kiểm – nơi lưu trữ thông tin 2.561 tàu khách, tàu du lịch. Sau khi so sánh với danh sách cấp phép tần số và phân tích bằng AI, họ phát hiện hơn 60% các tàu này không có giấy phép tần số.
Đặc biệt, tỷ lệ vi phạm cao nhất ở Quảng Ninh (84%), tiếp đến Hải Phòng (60%), An Giang (61%) và Đà Nẵng (58%). Lãnh đạo Cục thừa nhận: “Cơ bản là sai rất nhiều, mà hệ thống kiểm soát cũng bó tay”.
Thí điểm và kết quả thực tiễn
Hải Phòng là địa điểm thí điểm đầu tiên. Đội giám sát thực địa kiểm tra 10 doanh nghiệp (tổng 500 phương tiện) và phát hiện vi phạm ở tất cả. Tuy không nhắm vào hình phạt, mục tiêu là nâng cao tính tuân thủ: Cục gửi cảnh báo cụ thể dựa trên danh sách vi phạm xác định.
Khoảng 200 tàu được phát hiện có thiết bị vô tuyến nhưng không hoạt động thực tế – “đang cất trong kho”. Những trường hợp này được chuyển cho Cục Đăng kiểm xử lý.
Chỉ trong một tháng, số doanh nghiệp xin cấp phép tăng đáng kể. Từ tháng 11/2025 tới nay, Cục đã phạt 14 doanh nghiệp, tổng số tiền 250 triệu đồng.
Bài học rút ra
- Chuyển đổi số cho phép phát hiện vi phạm mà không cần hệ thống kiểm soát bao phủ toàn bộ.
- Nhận diện và kết nối cơ sở dữ liệu là yếu tố quyết định thành công.
- Giám sát thực địa kết hợp xử phạt giúp thay đổi nhận thức của người vi phạm.
- Cơ chế phản hồi dữ liệu tạo ra vòng lặp cải tiến liên tục.
Hướng đi tương lai
Cục Tần số sẽ mở rộng kết nối với các nguồn dữ liệu khác, như dữ liệu tàu cá của ngành Nông nghiệp, xây dựng hệ thống giám sát online đa ngành. Đồng thời, yêu cầu các trung tâm tần số phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ địa phương để mỗi sở khai thác ít nhất một cơ sở dữ liệu, xác định các lỗ hổng cấp phép và đưa ra cảnh báo kịp thời.
Việc áp dụng dữ liệu trong quản lý tần số không chỉ nâng cao hiệu quả giám sát mà còn là minh chứng cho sức mạnh của chuyển đổi số trong ngành công cộng.
