Đối thoại độc đáo giữa học sinh Hà Nội và nhà Nobel Takaaki Kajita
Hơn 200 học sinh từ 12 trường THPT Hà Nội đã có cơ hội đặt câu hỏi trực tiếp cho Giáo sư Takaaki Kajita, người đoạt Giải Nobel Vật lý 2015.
Vào chiều ngày 16/1, Đại học Phenikaa tổ chức buổi giảng đại chúng về sóng hấp dẫn trong khuôn khổ Hội thảo quốc tế chuyên sâu kéo dài hai ngày (15‑16/1). Sự kiện thu hút hơn 200 học sinh đến từ 12 trường trung học phổ thông Hà Nội, đồng thời có sự tham gia của các nhà khoa học đến từ Nhật Bản, Mỹ, Trung Quốc và Hong Kong.
Buổi giảng mở đầu bằng việc giới thiệu các khái niệm nền tảng của sóng hấp dẫn – hiện tượng mà Albert Einstein dự đoán từ năm 1916 và được xác nhận lần đầu tiên vào năm 2015 nhờ các thí nghiệm LIGO. Khi một sóng hấp dẫn đi qua Trái Đất, khoảng cách giữa hai gương phản xạ cách nhau 4 km trong hệ đo giao thoa laser chỉ thay đổi ở mức 10⁻¹⁶ cm, tức là nhỏ hơn kích thước hạt nhân nguyên tử. Độ nhạy này mở ra một cách hoàn toàn mới để “quan sát” vũ trụ.
Khác với các phương pháp truyền thống dựa vào ánh sáng, sóng hấp dẫn mang theo thông tin về các hiện tượng cực đoan như va chạm hố đen hoặc sao neutron – những sự kiện mà kính thiên văn thông thường không thể ghi nhận đầy đủ. Khi kết hợp với dữ liệu từ neutrino, tia gamma và các tín hiệu điện từ khác, chúng tạo thành một lĩnh vực mới gọi là thiên văn học đa thông tin, cho phép các nhà khoa học thấu hiểu sâu hơn cấu trúc bên trong và quá trình tiến hóa của vũ trụ.
Điểm nhấn của buổi hội thảo là phiên đối thoại trực tiếp giữa GS. Kajita và các học sinh. Các em đã đặt câu hỏi về cách các nhà khoa học phát hiện tín hiệu sóng hấp dẫn trong môi trường nhiễu nền khổng lồ, vai trò của trí tuệ nhân tạo trong xử lý dữ liệu, và mối liên hệ giữa nghiên cứu cơ bản với công nghệ ứng dụng thực tiễn.
Phản hồi của GS. Kajita rất thực tế: “Để tham gia vào dự án nghiên cứu lớn, các em cần tiếp cận môi trường đại học nghiên cứu, kết nối với các giảng viên và chủ động tìm kiếm cơ hội thực tập.” Lời khuyên này đã truyền cảm hứng mạnh mẽ cho Phương Mai, học sinh Trường THPT chuyên Nguyễn Huệ, người hỏi cách một học sinh THPT có thể tham gia dự án quy mô quốc tế.
Buổi giao lưu không chỉ chứng minh rằng kiến thức khoa học không còn “đóng kín”, mà còn khẳng định rằng thế hệ trẻ có thể đóng góp ý tưởng và đặt câu hỏi chất lượng. Đây là một ví dụ thực tiễn cho mô hình khoa học mở, nơi các nhà nghiên cứu và học sinh cùng nhau khám phá, học hỏi và tạo ra giá trị mới.
Hội thảo quốc tế về sóng hấp dẫn – một trong số ít sự kiện tại Việt Nam tập trung riêng vào lĩnh vực này – đã quy tụ các nhà lý thuyết, nhà quan sát và chuyên gia thiết bị đo, đồng thời mở ra cơ hội hợp tác nghiên cứu đa quốc gia.
Hải Bình
Bạn có muốn biết cách tham gia các dự án nghiên cứu khoa học quốc tế? Hãy theo dõi chúng tôi để nhận thông tin cập nhật về các chương trình thực tập và hội thảo sắp tới.
