Nội dung chính
Mỹ và Trung Quốc đang chuyển cuộc đấu tranh địa chiến lược sang Mỹ Latin, tạo ra một cuộc so kè căng thẳng chưa từng thấy ở khu vực này.
Bối cảnh căng thẳng tại Liên Hợp Quốc
Trong phiên họp Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc ngày 23/12, phó đại diện thường trực phái đoàn Trung Quốc tại LHQ, Tôn Lôi, lên tiếng phản đối “mọi hành động đơn phương và bắt nạt” của Washington, đặc biệt là lệnh phong tỏa vùng biển Venezuela. Phiên họp được tổ chức theo yêu cầu của Venezuela và nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ Nga và Trung Quốc.
Đại sứ Venezuela, Samuel Moncada, mô tả hành động của Mỹ là “vụ tống tiền lớn nhất lịch sử”, cho rằng chính quyền Washington đang cố gắng ép buộc người dân Venezuela rời khỏi đất nước. Đáp lại, đại sứ Mỹ Mike Waltz nhấn mạnh Mỹ sẽ “bảo vệ Tây bán cầu, biên giới và người dân” và tái khẳng định cáo buộc Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro điều hành băng đảng ma túy Cartel de los Soles – một cáo buộc vẫn chưa có bằng chứng xác thực.
Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) của Mỹ
Vào đầu tháng 12, chính quyền Tổng thống Donald Trump công bố Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS), trong đó ưu tiên khu vực Tây bán cầu – một khu vực trước đây được coi là “sân sau” của Washington. NSS nhấn mạnh việc ngăn chặn các cường quốc bên ngoài xâm nhập, đặc biệt là ngăn không cho đối thủ thiết lập năng lực quân sự hoặc hạ tầng lưỡng dụng (dân sự‑quân sự) trong khu vực.
Chiến lược này còn đề cập đến việc kiểm soát các tài sản chiến lược như kênh đào Panama, các cảng biển Caribe và các trung tâm hậu cần mới nổi, nhằm duy trì ưu thế chiến lược của Mỹ.
Sách trắng của Trung Quốc về Mỹ Latin và Caribe
Khoảng một tuần sau, Bộ Ngoại giao Trung Quốc công bố Sách trắng về chính sách đối với Mỹ Latin và Caribe. Theo nhà phân tích Catherine Osborn (Foreign Policy), tài liệu này không chỉ thời điểm công bố gây chú ý mà còn thể hiện một quan điểm hoàn toàn trái ngược với NSS của Mỹ.
Sách trắng cam kết tăng cường hợp tác kinh tế và viện trợ “không ràng buộc” cho khu vực, bao gồm nông nghiệp, hạ tầng, trí tuệ nhân tạo (AI) và hàng không vũ trụ. Đây là một lộ trình được tính toán kỹ lưỡng, tập trung vào các lĩnh vực có đòn bẩy cao nhằm đưa khu vực vào chuỗi cung ứng của Trung Quốc.
Chuyên gia Jianli Yang nhận xét: “Với thông điệp ‘không kèm điều kiện về chính trị’, Bắc Kinh đã đánh trúng tâm lý của các nước Mỹ Latin vốn mệt mỏi với những yêu cầu minh bạch và quản trị từ phương Tây”.
Cuộc chơi kinh tế‑chính trị của các quốc gia khu vực
Hầu hết các chính phủ Mỹ Latin đang cố gắng duy trì cân bằng giữa hai siêu cường. Brazil và Mexico thường chia sẻ quan điểm với Trung Quốc về việc tôn trọng các chuẩn mực thương mại, dù cả hai nước đã áp thuế bảo hộ đối với hàng hóa Trung Quốc trong năm nay. Argentina, trong khi đó, tăng cường quan hệ với Mỹ nhưng vẫn gia hạn thỏa thuận hoán đổi tiền tệ với Trung Quốc.
Những áp lực đơn phương của Trump, như lệnh phong tỏa Venezuela và việc triển khai hạm đội lớn nhất từng có ở Mỹ Latin, đã khiến một số quốc gia tìm đến các giải pháp ngắn hạn với Washington. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng trong dài hạn, khu vực có thể nghiêng về phía các đối tác khác, trong đó có Trung Quốc.
Triển vọng và rủi ro
Trong một buổi phỏng vấn với NBC News ngày 18/12, Tổng thống Trump không loại trừ khả năng xảy ra chiến tranh với Venezuela và cho rằng thời gian nắm quyền của Nicolas Maduro “không còn nhiều”. Những tuyên bố này đánh dấu bước leo thang mới trong chiến dịch gây áp lực của Washington.
Oliver Stuenkel (Carnegie) nhấn mạnh: “Sự thỏa mãn nhất thời với chính sách áp lực có thể khiến các quốc gia Mỹ Latin liên kết lại để đối phó với sức ép từ Mỹ, tạo cơ hội cho Trung Quốc trở thành đối tác hấp dẫn hơn”.
Như vậy, cuộc so kè địa chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc đang chuyển sang một mặt trận mới – Mỹ Latin – nơi mà cả hai siêu cường đều đang dùng công cụ quân sự, kinh tế và ngoại giao để giành lấy ảnh hưởng.
Thanh Tâm (Theo Xinhua, National Review, Foreign Policy)
